Sözlük · 96 terim
Üretim teknolojileri sözlüğü.
MRP, MES, OEE, CAPA ve daha fazlası: sahada en çok karşılaşılan terimlerin kısa ve net tanımları.
A
- AI (Yapay zekâ)Yapay zekâ (AI), verilerden öğrenerek tahmin, sınıflandırma, öneri veya içerik üretimi yapan bilgisayar sistemlerinin genel adıdır.
- AMR (Otonom mobil robot)AMR, haritası ve sensörleri sayesinde sabit hat veya işarete ihtiyaç duymadan tesis içinde kendi rotasını planlayarak malzeme taşıyan mobil robottur.
- API (Uygulama programlama arayüzü)API, bir yazılımın başka yazılımlarla tanımlı kurallar çerçevesinde veri ve işlev paylaşmasını sağlayan arayüzdür.
- Ar-Ge (Araştırma ve geliştirme)Ar-Ge (R&D), yeni ürün, süreç veya teknoloji geliştirmek ya da mevcutları iyileştirmek için yürütülen sistematik araştırma ve geliştirme faaliyetleridir.
B
- B2B (İşletmeden işletmeye)B2B, bir şirketin ürün veya hizmetlerini bireysel tüketicilere değil diğer işletmelere sattığı iş modelidir.
- BI (İş zekâsı)İş zekâsı (BI), farklı sistemlerden gelen veriyi birleştirip rapor, gösterge paneli ve analizlerle karar vermeyi destekleyen yöntem ve araçların bütünüdür.
- BLE (Düşük enerjili Bluetooth)BLE, az enerji tüketen etiket ve sensörlerin kısa mesafede veri iletmesini ve yaklaşık konum belirlenmesini sağlayan Bluetooth sürümüdür.
- BOM (Ürün ağacı)Ürün ağacı (BOM), bir ürünü oluşturan tüm hammadde, yarı mamul ve bileşenleri, miktarları ve hiyerarşik ilişkileriyle tanımlayan yapıdır.
- BPFO / BPFI (Rulman arıza frekansları)BPFO dış bilezik, BPFI iç bilezik hasarında rulmanın ürettiği karakteristik titreşim frekanslarıdır ve kestirimci bakımda arızanın yerini belirlemek için kullanılır.
C
- CAPA (Düzeltici ve Önleyici Faaliyet)CAPA, ortaya çıkan bir uygunsuzluğun kök nedenini gideren düzeltici faaliyetleri ve olası sorunları oluşmadan engelleyen önleyici faaliyetleri kapsayan süreçtir.
- CIP (Yerinde temizlik)CIP, tank, boru ve proses ekipmanlarının sökülmeden, temizlik çözeltilerinin sistem içinde dolaştırılmasıyla temizlenmesi yöntemidir.
- CMMS (Bilgisayarlı Bakım Yönetim Sistemi)CMMS, ekipman envanterini, bakım planlarını, iş emirlerini, yedek parça stoklarını ve bakım geçmişini yöneten yazılımdır.
- CNC (Bilgisayarlı sayısal kontrol)CNC, torna, freze ve lazer gibi takım tezgâhlarının hareketlerini bilgisayar programıyla hassas biçimde kontrol eden teknolojidir.
- COA (Analiz sertifikası)COA, bir parti ürünün spesifikasyonlara uygunluğunu laboratuvar test sonuçlarıyla belgeleyen sertifikadır.
- Cobot (işbirlikçi robot)Cobot, insanla aynı çalışma alanında, hız ve kuvvet sınırlarıyla güvenli biçimde çalışmak üzere tasarlanmış işbirlikçi robottur.
- CRM (Müşteri İlişkileri Yönetimi)CRM, müşteri ve potansiyel müşteri bilgilerini, satış fırsatlarını, teklifleri ve iletişim geçmişini tek bir yerde yöneten yazılımdır.
D
- DAP (Belirlenen yerde teslim)DAP, satıcının malı alıcının belirttiği varış noktasına kadar taşıma masrafı ve riskini üstlenerek teslim ettiği bir Incoterms teslim şeklidir.
- DCS (Dağıtık kontrol sistemi)DCS, kimya ve enerji gibi sürekli proses tesislerinde kontrol işlevlerini birçok denetleyiciye dağıtarak tüm prosesi yöneten kontrol sistemidir.
- Dijital ikizDijital ikiz, fiziksel bir varlığın, hattın veya prosesin gerçek zamanlı veriyle beslenen ve davranışını izlemeye, simüle etmeye ve öngörmeye imkân veren dijital modelidir.
- DM (Veri yönetimi)Veri yönetimi (DM), kurumun farklı sistemlerindeki veriyi toplama, temizleme, saklama, yönetişim ve analiz için kullanılabilir hale getirme sürecidir.
- DMS (Doküman Yönetim Sistemi)DMS, dokümanların oluşturulmasını, onaylanmasını, versiyonlanmasını, dağıtımını ve arşivlenmesini kontrollü biçimde yöneten yazılımdır.
E
- Edge AI (Uç yapay zekâ)Edge AI, yapay zekâ modellerinin buluta veri göndermeden, verinin üretildiği noktaya yakın cihazlarda (endüstriyel PC, ağ geçidi, kamera) çalıştırılmasıdır.
- ERP (Kurumsal Kaynak Planlaması)ERP, finans, satın alma, satış, stok ve insan kaynakları gibi işletme süreçlerini tek bir entegre veri tabanında yöneten kurumsal yazılımdır.
G
- GDPR (Genel Veri Koruma Tüzüğü)GDPR, Avrupa Birliği'nde kişisel verilerin korunmasını ve serbest dolaşımını düzenleyen tüzüktür.
- GMP (İyi üretim uygulamaları)GMP, ilaç, gıda, kozmetik ve kimya gibi sektörlerde ürünlerin tutarlı ve güvenli üretilmesini sağlayan kalite ve hijyen kurallarıdır.
- GPS (Küresel konumlama sistemi)GPS, uydulardan alınan sinyallerle açık alanda konum, hız ve zaman bilgisini belirleyen küresel konumlama sistemidir.
- GPU (Grafik işlem birimi)GPU, binlerce işlemi paralel yürütebilen ve yapay zekâ modellerinin eğitimi ile çalıştırılmasında kullanılan işlemcidir.
- GS1GS1, ürün, lokasyon ve lojistik birimlerinin küresel olarak tekil tanımlanması için barkod ve veri standartlarını yöneten uluslararası kuruluştur.
H
- HAZOP (Tehlike ve işletilebilirlik çalışması)HAZOP, bir prosesin tasarım amacından sapmalarını kılavuz kelimelerle sistematik olarak inceleyip tehlike ve işletme sorunlarını belirleyen risk analizi yöntemidir.
- HMI (İnsan-makine arayüzü)HMI, operatörün makine veya prosesi izleyip komut verdiği ekran ve panel arayüzüdür.
I
- IBC (Orta boy dökme yük konteyneri)IBC, sıvı ve dökme ürünlerin taşınması ve depolanması için kullanılan, genellikle 1.000 litre hacimli, paletli endüstriyel konteynerdir.
- IMS (Bakım yönetim sistemi)IMS, ORELSIS ürün ailesinde ekipman bakımını, arıza taleplerini, periyodik ve kestirimci bakımı yöneten sistemin adıdır; genel literatürde bu tür yazılımlar CMMS olarak anılır.
- IoT (Nesnelerin interneti)IoT, sensör ve cihazların ağ üzerinden birbirine ve yazılım sistemlerine bağlanarak veri paylaşmasıdır; endüstriyel uygulaması IIoT olarak anılır.
- ISO (Uluslararası Standardizasyon Örgütü)ISO, yönetim sistemleri ve teknik konularda uluslararası standartlar yayımlayan bağımsız kuruluştur; ISO 9001 kalite, ISO 14001 çevre, ISO 45001 iş sağlığı ve güvenliği, ISO 27001 bilgi güvenliği standardıdır.
İ
- İSG / HSE (İş sağlığı ve güvenliği, çevre)İSG (OHS), çalışanların iş kaynaklı kaza ve hastalıklardan korunmasını; HSE ise iş sağlığı, güvenliği ve çevre konularını birlikte yöneten yaklaşımı ifade eder.
- İzlenebilirlik (Traceability)İzlenebilirlik, bir ürünün veya partinin hammaddeden müşteriye kadar hangi malzeme, proses, ekipman ve kişilerden geçtiğinin kayıtlı olarak takip edilebilmesidir.
K
- Kapasite planlamaKapasite planlama, üretim planının makine, hat ve iş gücü kapasitesiyle gerçekleştirilebilir olup olmadığını kontrol eden ve yükü dengeleyen süreçtir.
- KDV (Katma değer vergisi)KDV, mal ve hizmet teslimlerinin her aşamasında yaratılan katma değer üzerinden alınan, Türkiye'deki dolaylı tüketim vergisidir.
- Kestirimci bakımKestirimci bakım, ekipmanın durum verisini (titreşim, sıcaklık, akım vb.) analiz ederek arızanın ne zaman oluşabileceğini öngören ve bakımı buna göre planlayan yaklaşımdır.
- Klor-alkali prosesiKlor-alkali prosesi, tuzlu suyun (salamura) elektrolizi ile klor, kostik soda (sodyum hidroksit) ve hidrojen üreten endüstriyel kimya prosesidir.
- KPI (Temel performans göstergesi)KPI, bir hedefe ne ölçüde ulaşıldığını düzenli olarak ölçen, sayısal ve tanımı net performans göstergesidir.
- KRI (Anahtar risk göstergesi)KRI, bir riskin gerçekleşme olasılığındaki artışı önceden haber veren, eşik değerlerle izlenen öncü göstergedir.
- Kurumsal yapay zekâKurumsal yapay zekâ, bir şirketin kendi verisiyle çalışan, iş süreçlerine bağlanan ve şirketin güvenlik kurallarına uyan yapay zekâ sistemidir.
- KVKK (Kişisel Verilerin Korunması Kanunu)KVKK, Türkiye'de kişisel verilerin işlenmesine ilişkin kuralları ve veri sorumlularının yükümlülüklerini belirleyen 6698 sayılı kanundur.
L
- LDAP (Hafif dizin erişim protokolü)LDAP, kullanıcı, grup ve yetki bilgilerinin tutulduğu dizin hizmetlerine (ör. Active Directory) erişmek için kullanılan protokoldür.
- LIMS (Laboratuvar bilgi yönetim sistemi)LIMS, laboratuvardaki numune kaydı, test planlama, sonuç girişi, onay ve raporlama süreçlerini yöneten yazılımdır.
- LLM (Büyük dil modeli)Büyük dil modeli (LLM), çok büyük metin verisiyle eğitilmiş, doğal dili anlayıp metin üretebilen yapay zekâ modelidir.
- LOTO (Kilitle-etiketle)LOTO, bakım veya onarım sırasında ekipmanın enerji kaynaklarının kilitlenip etiketlenerek beklenmedik şekilde çalışmasını önleyen iş güvenliği prosedürüdür.
M
- MAPE (Ortalama mutlak yüzde hata)MAPE, tahmin değerlerinin gerçekleşen değerlerden ortalama yüzde kaç saptığını gösteren tahmin doğruluğu ölçüsüdür.
- MES (Üretim Yürütme Sistemi)MES, üretim sahasındaki iş emirlerinin yürütülmesini gerçek zamanlı olarak izleyen, kaydeden ve yöneten yazılım katmanıdır.
- ML (Makine öğrenmesi)Makine öğrenmesi (ML), açıkça programlanmadan geçmiş verideki örüntüleri öğrenip yeni veriler için tahmin üreten yapay zekâ alt dalıdır.
- MLOpsMLOps, makine öğrenmesi modellerinin geliştirilmesi, dağıtımı, izlenmesi ve güncellenmesini tekrarlanabilir ve denetlenebilir hâle getiren uygulamalar bütünüdür.
- MQTTMQTT, sensör ve cihazların az bant genişliğiyle bir aracı sunucu (broker) üzerinden yayınla-abone ol modeliyle mesajlaştığı hafif IoT protokolüdür.
- MRP (Malzeme İhtiyaç Planlaması)MRP, talep, ürün ağacı ve stok bilgisinden yola çıkarak hangi malzemeye ne zaman ve ne kadar ihtiyaç duyulacağını hesaplayan planlama yöntemidir.
- MRP II (Üretim Kaynak Planlaması)MRP II, malzeme planlamasını kapasite, iş gücü, makine ve finansal kaynaklarla birlikte ele alan genişletilmiş üretim planlama yaklaşımıdır.
- MTBF / MTTRMTBF iki arıza arasındaki ortalama çalışma süresini, MTTR ise bir arızanın giderilmesi için harcanan ortalama süreyi ifade eden bakım göstergeleridir.
O
- OCR (Optik karakter tanıma)OCR, taranmış belge veya görüntüdeki yazıyı okunabilir ve aranabilir metne dönüştüren teknolojidir.
- ODBC (Açık veri tabanı bağlantısı)ODBC, uygulamaların farklı veri tabanlarına standart bir sürücü arayüzü üzerinden bağlanmasını sağlayan bağlantı standardıdır.
- OEE (Toplam Ekipman Etkinliği)OEE, bir ekipmanın kullanılabilirlik, performans ve kalite oranlarının çarpımıyla hesaplanan, üretim verimliliğini tek bir sayıda özetleyen göstergedir.
- OPC UA (Açık platform iletişimi, birleşik mimari)OPC UA, farklı üreticilerin makine, PLC ve yazılımlarının güvenli ve standart biçimde veri alışverişi yapmasını sağlayan endüstriyel iletişim standardıdır.
- OT / IT (Operasyonel teknoloji ve bilgi teknolojileri)OT, fiziksel prosesleri izleyen ve kontrol eden saha sistemlerini (PLC, SCADA, DCS); IT (Türkçede BT) ise iş süreçlerini yöneten kurumsal bilgi sistemlerini ifade eder.
P
- Paletleme robotuPaletleme robotu, koli, çuval veya kasaları belirlenmiş bir desene göre palete otomatik olarak dizen robot hücresidir.
- Pick and place (al-yerleştir)Pick and place, bir robotun parçayı belirli bir noktadan alıp başka bir noktaya hassas biçimde yerleştirdiği otomasyon görevidir.
- PLC (Programlanabilir mantıksal denetleyici)PLC, sensörlerden gelen sinyallere göre makine ve proses ekipmanlarını gerçek zamanlı olarak kontrol eden endüstriyel bilgisayardır.
- PO (Satın alma siparişi)Satın alma siparişi (PO), alıcının tedarikçiye ürün veya hizmet için miktar, fiyat ve teslim tarihini resmi olarak bildirdiği belgedir.
Q
- QA / QC (Kalite güvence ve kalite kontrol)Kalite güvence (QA) hataları önlemeye yönelik sistem ve süreçleri; kalite kontrol (QC) ise ürünün şartlara uygunluğunu muayene ve testle doğrulamayı ifade eder.
- QMS (Kalite Yönetim Sistemi)QMS, bir kuruluşun kalite politikalarını, süreçlerini, kayıtlarını ve iyileştirme faaliyetlerini sistematik olarak yöneten yapı ve bunu destekleyen yazılımdır.
- QR kod ve DataMatrixQR kod ve DataMatrix, küçük bir alanda çok sayıda karakter taşıyabilen ve hasarlı olsa bile okunabilen iki boyutlu (2D) barkod türleridir.
R
- REST (REST API)REST, web üzerinden HTTP istekleri ve genellikle JSON verisiyle kaynaklara erişmeyi tanımlayan, en yaygın API mimari tarzıdır.
- RFID (Radyo frekansı ile tanımlama)RFID, bir etiketteki bilginin görüş hattı gerekmeden radyo dalgalarıyla okunmasını sağlayan otomatik tanımlama teknolojisidir.
- RGS (Ar-Ge yönetim sistemi)RGS, ORELSIS ürün ailesinde Ar-Ge fikirlerini, projelerini, bütçesini ve çıktılarını yöneten sistemin adıdır.
- RMS (Risk yönetim sistemi)RMS, kurumsal riskleri tanımlama, olasılık ve etkiye göre değerlendirme, aksiyonlarla azaltma ve izleme süreçlerini yöneten yazılımdır.
- Robot kol (robotik kol)Robot kol, insan koluna benzer eklemlerle hareket eden, programlanabilen ve ucundaki takımla parça alıp taşıyan veya işleyen endüstriyel bir manipülatördür.
- ROI (Yatırım getirisi)ROI, bir yatırımdan elde edilen net kazancın yatırım maliyetine oranıdır ve yatırımın ne kadar karlı olduğunu gösterir.
- RTLS (Gerçek zamanlı konum sistemi)RTLS, UWB, BLE veya GPS gibi teknolojilerle varlıkların, araçların ve personelin konumunu gerçek zamanlı olarak belirleyen sistemdir.
- RTO / RPO (Kurtarma süresi ve kurtarma noktası hedefleri)RTO, bir sistemin kesintiden sonra en geç ne kadar sürede yeniden çalışması gerektiğini; RPO ise en fazla ne kadarlık veri kaybının kabul edilebileceğini tanımlar.
S
- SCADA (Denetleyici kontrol ve veri toplama)SCADA, dağınık saha ekipmanlarından veri toplayan, prosesi merkezden izleyip kontrol etmeyi sağlayan yazılım ve donanım sistemidir.
- SerileştirmeSerileştirme, her bir ürün birimine benzersiz bir kimlik (seri numarası, karekod vb.) atanarak birim bazında takip yapılmasını sağlayan uygulamadır.
- SLA (Hizmet seviyesi anlaşması)SLA, bir hizmetin erişilebilirlik, yanıt ve çözüm süreleri gibi ölçülebilir kalite seviyelerini taraflar arasında tanımlayan anlaşmadır.
- SMTP / IMAP (E-posta protokolleri)SMTP e-posta göndermek, IMAP ise sunucudaki e-postaları okumak ve senkronize etmek için kullanılan standart protokollerdir.
- SOP (Standart operasyon prosedürü)SOP, bir işin her seferinde aynı şekilde ve doğru yapılması için adımları, sorumlulukları ve kontrol noktalarını tanımlayan yazılı talimattır.
- SPC (İstatistiksel proses kontrolü)SPC, ölçüm verilerini kontrol kartları gibi istatistiksel araçlarla izleyerek prosesin kararlı olup olmadığını ve ne zaman müdahale gerektiğini gösteren yöntemdir.
- SSCC (Seri nakliye konteyner kodu)SSCC, palet, koli veya IBC gibi her lojistik birimi tekil olarak tanımlayan 18 haneli GS1 numarasıdır.
T
- TLS (Aktarım katmanı güvenliği)TLS, ağ üzerindeki iletişimi şifreleyerek verinin okunmasını ve değiştirilmesini engelleyen güvenlik protokolüdür.
- TTS (Takip ve izlenebilirlik sistemi)TTS, hammaddeden sevkiyata kadar her parti, lot veya seri numarasının hangi süreçten, kimden ve hangi malzemeyle geçtiğini kaydeden izlenebilirlik yazılımıdır.
- TÜBİTAKTÜBİTAK (Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu), Türkiye'de bilim, teknoloji ve yenilik politikalarını yürüten ve Ar-Ge projelerini destekleyen kamu kurumudur.
V
- Veri gölü (Data lake)Veri gölü, yapılandırılmış ve yapılandırılmamış verilerin ham hâliyle, ölçeklenebilir bir depoda tutulduğu ve ihtiyaç anında işlendiği veri mimarisidir.
- VLAN (Sanal yerel ağ)VLAN, tek bir fiziksel ağ altyapısını mantıksal olarak birbirinden yalıtılmış ağ segmentlerine bölen yöntemdir.
W
Bülten
Yeni içerikleri ilk siz okuyun
Ayda bir; üretimde yapay zekâ, robotik ve yönetim sistemleri üzerine yazılar, rehberler ve etkinlik duyuruları.